miércoles, 14 de marzo de 2018

Composición sobre o movemento obreiro español (PAU 2007)



A etapa anterior ao movemento obreiro é o Antigo Réxime, que se pode definir como unha formación económico-social, que se basea no feudalismo, e nun sistema con monarquía absoluta, cunha centralización do poder. Posteriormente, ocasiónase a transición a un sistema liberal con maior importancia á clase burguesa.


Este novo período liberal viuse definido polo desenvolvemento do capitalismo e da industrialización o que da lugar á consolidación da burguesía e por outra parte o proletariado.. As pésimas condicións de vida e traballo causaron conflictos sociais entre a burguesía e o proletariado e por conseguinte co Estado liberal que defendía os intereses do primeiro grupo.


O movemento obreiro é heteroxéneo, con dúas ideoloxías dominantes: anarquismo e socialismo marxista. Os principios de liberdade e contratación e salarios, xunto ca falta de regulamentación laboral e o interese que tiñan por obter os máximos beneficios, fixeron que o proletariado tivese que soportar duras condicións de traballo como eran as longas xornadas, a ausencia de dereitos e os baixos salarios, ademais usar man de obra feminina ou infantil, xa que era mais económico. As primeiras protestas obreiras que ocorreron en España foron entre os anos 1820 e 1830, cando os traballadores obtiveron peores condicións ou directamente perderon o seu traballo. A súa reacción foi destruír as fábricas e as máquinas, as que consideraban culpables diso. Este movemento coñécese como ludismo, “racharon e fixeron anacos as máquinas novas tirándoas ao mar” DOC1.


Cando as negociacións patrón-empregado non chegaban a un acordo, os empregados usaban a folga como medio mais eficaz de loita, tratando de mellorar as condicións nas que realizaban o traballo. A folga podía ser parcial (nun sector laboral), xeral (todos os sectores dunha cidade ou país) ou xeral revolucionaria (as peticións de carácter laboral mais político). Para que esta última triunfase, tiña que ter o apoio dos medios económicos para que os obreiros puidesen cubrir as súas necesidades en folga.


Os obreiros que había nas novas fábricas formaron asociacións para defender os seus intereses socio-laborais, dando lugar as sociedades de resistencia e os sindicatos por oficio. Pero a lexislación liberal, en apoio da liberdade do mercado, prohibía que se formasen sociedades de resistencia, por isto, as primeiras sociedades foron creadas como se fosen de carácter benéfico. En 1839 créase unha lei que autorizaba a fundación de sociedades de resistencia que tiñan como obxectivo a mellora dos salarios, “do dereito de ASOCIARNOS” DOC 2, a redución da xornada laboral e a creación de caixas de resistencia para que se os despedían, ou enfermaban, tivesen un sustento: “Hoxe concédesenos só para favorecernos nos casos de enfermidade ou de falta de traballo” DOC 2.


En 1844, o Goberno moderado, eliminou esta lei, pero en 1855, os progresistas, no Bienio Progresista volven engadila debido as peticións dos obreiros. Aínda que este grupo quería a súa legalización, a gran maioría destas asociacións vivían na clandestinidade, ata que foron recoñecidas polo Goberno de Sagasta en 1887.


Na 2ª metade do S.XIX aparecen novas ideoloxías que tiveron moita repercusión nos movementos do proletariado. O anarquismo, que se iniciou no Sexenio Democrático, tiña como obxectivo a transformación da sociedade capitalista usando a destrución do Estado (estaban en contra do poder); a eliminación da propiedade privada e dos dereitos de herdanza e de todo tipo de poder; a nova distribución da sociedade en comunas autonómicas onde todo é de todos; e tiñan que ser os traballadores os que fixeran esas reformas. Os que defendían ao anarquismo desconfiaban de que a loita política valera como medio para lograr unha transformación na sociedade, por iso, practicaron a abstención e o retraemento electoral. Como medio de loita revolucionaria propuxeron a folga xeral, o terrorismo, a creación de sindicatos, etc.


A outra ideoloxía era o socialismo marxista, creada no Sexenio democrático (1868-1874). O seu obxectivo era conseguir unha sociedade socialista, transformándoa en capitalista. O medio mais eficaz para modificar a sociedade era a loita de clases, esta modificación debía facela o proletariado organizado en sindicatos (UGT) “Unión General de Trabajadores” DOC 4, conquistando o poder e utilizando ao Estado como obxecto de nivelación social; e cando o conseguiran, nacionalizar o poder e que todo pasara a ser do Estado.


Os sindicatos deron paso as federacións locais e aos sindicatos xerais nos que se meteron todos os oficios do país. Á vez, tamén se organizaron partidos obreiros que loitaban por mellorar a clase obreira. En 1864, fúndase en Londres a Asociación Internacional de Trabajadores (AIT), que tiña como obxectivo a unión e a loita dos traballadores para que se emanciparan polo mundo. En 1870, fúndase en Barcelona a Federación Regional Española (FRE) da AIT. A FRE, mentres reinou Amadeo I (1971-1973) tivo moita expansión, conseguindo moitos seguidores. “Proba en verdade que atinxe a reis e pobos, a sacerdotes e profanos, ao cidadán humilde e ao elevado magnate” DOC 3.


A prohibición das actividades da Internacional en España foi en 1874. A reacción anarquista ante a represión da Semana Tráxica de Barcelona axudou a que se fundara en 1910 en Barcelona o sindicato da “Confederación Nacional del Trabajo” DOC 4, que defendeu a folga xeral revolucionaria, xa que era unha táctica para a emancipación da clase obreira. A CNT chegou a ser unhas das principais asociacións sindicais que estivo nas zonas industriais do mediterráneo, despois, en 1927, fundouse a Federación Anarquista Ibérica (FAI).


Estando na ditadura de Primo de Rivera (1923-1930), os anarquistas extremos defenden o terrorismo e os seus seguidores foron os responsables de moitos atentados e asasinatos, que eran símbolos de opresión como atentados contra Afonso XII e XIII, e o asasinato de Eduardo Dato.


Nas organizacións socialistas destacou Pablo Iglesias, xa que foi o máximo impulsor do sindicato socialista. O PSOE fundado en 1879, tiña un periódico, que despois da publicación da Lei de Asociacións en 1887, celebrou o seu 1º Congreso en 1888. A Unión General de Trabajadores (UGT) construíuse como unha federación de sindicatos socialistas tamén en 1888. Estas dúas organizacións, fundadas por Pablo Iglesias, axudaron a creación en París da II Internacional. Entre os seus acordos estaban a conquista do poder político polos traballadores, a loita pola xornada laboral de 8 horas, e a declaración do 1º de Maio como día do traballador. A partir de finais do S.XIX, o PSOE presentou candidatos as eleccións xerais, formaron alianza cos republicanos, e grazas a isto Pablo Iglesias converteuse no primeiro deputado obreiro.






Despois do triunfo da revolución soviética de 1917 e da III Internacional Comunista en 1919, houbo un gran debate entre todos os socialistas, sobre se seguir ou non o plan soviético, o que provocou en España a división dos xoves-socialistas do PSOE que crearon o Partido Comunista Español (PCE) e do Partido Comunista Obreiro Español (PCOE).


Álvaro Díaz Díaz, Tania Fernández Siota, Carmen Reyes García y Andrea Vázquez Mosteiriz.
Cuadro cronológico desde Alfonso XII hasta nuestros días

Mapa divisiones administrativas de España despues de J. Burgos


Mapa divisiones administrativas de España antes de J. Burgos


jueves, 14 de diciembre de 2017

Composición 1




Tras el tratado de Valençay en 1814, Fernando VII, una vez finalizada la guerra de la Independencia, regresó a España. Después de denunciar que fuera desalojado del trono y de declarar que no se quería jurar la Constitución de 1812 suprimió mediante el “decreto de anulación de la Constitución de 1812 y la obra legislativa de las Cortes de Cádiz” (Doc. 1), de mayo de 1814, toda la obra legislativa de las Cortes de Cádiz, “declarando aquella Constitución y tales decretos nulos y de ningún valos ni efecto ahora ni en tiempo alguno, como si no hubieran pasado jamás tales actos”, por lo que se restauró la monarquía absoluta.


El sexenio absolutista se caracterizó por la suspensión de todas las instituciones liberales como los consejos constitucionales en las Cortes, todos los derechos y libertades reconocidos y todas las medidas reformadoras; la restauración de la Inquisición, los antiguos consejos de la corona, gremios, señoríos… Este primer periodo del reinado de Fernando VII estuvo marcado por una gran inestabilidad política que tuvo como consecuencia una crisis económica por la guerra de la independencia de las colonias americanas. Además este periodo estuvo marcado por una violenta represión de los liberales y los afrancesados, considerados traidores, que tuvieron que recurrir al exilio a Reino Unido o Francia, a la cárcel o incluso la muerte.


Con la violenta represión de los liberales apoyados por los progresistas del ejército continuaron su lucha para establecer la constitución y conseguir la monarquía a “leyes justas y sabias, y constituída de una manera que sea garantía, lo mismo de las prerrogativas del trono que de los derechos de la nación” como hace referencia en el “Manifiesto dirigido a la Nación española” (Doc.2) por Juan Díaz Porlier en 1815 que protagonizó en Coruña uno de los 8 pronunciamientos militares entre 1814 y 1820 para restablecer el orden constitucional que Fernando VII suprimió en 1814.


Como consecuencia del pronunciamiento militar dirigido por Rafael de Riego, Fernando VII aceptó la constitución de 1812 la cual dijo que sería “su más firme apoyo” (Doc.3) así comenzaba un nuevo periodo en el reinado de Fernando VII llamado Trienio Liberal entre 1820 y 1823.


El Trienio Liberal se caracterizó por recuperar la obra legislativa de las Cortes de Cádiz y por conseguir nuevas medidas para un sistema de libertades políticas. Durante este periodo los presos políticos tuvieron libertad, las autoridades constitucionales se restablecieron en sus cargos en los consejos y diputaciones provinciales, se restableció la libertad de prensa en las que se debatían los temas de actualidad política y social. También se suprimió la Inquisición y las órdenes monárquicas, se suprimieron los gremios y para sanear la Hacienda pública se desamortizaron los bienes de la Iglesia y de la nobleza.


Las diferencias entre los liberales y los moderados partidarios de reformas limitadas, eran por ejemplo, restringir la soberanía nacional mediante sufragio censitario y la creación de un Senado aristocrático, también tener un compromiso con los anteriores y el rey. Los liberales exaltados apoyaban un reformismo liberal y de carácter popular y querían condicionar la política además de enfrentarse a otros problemas, como las intrigas antiliberalistas del rey. En 1820 al jurar la Constitución afirmó “marchemos francamente, y yo el primero, por la senda constitucional”(Doc.3), en la independencia de las colonias americanas, la crisis económica, la acción de la guerrilla realista y las maniobras de la Santa Alianza para restablecer la monarquía en España.


En 1823 el rey Luis XVIII envió mediante la Santa Alianza el ejército de los Cien Mil Hijos de San Luis que con el apoyo de las tropas realistas se ocupó del territorio español y puso fin al Trienio Liberal. Así comenzó la Década Ominosa en la que reinó Fernando VII de 1823 a 1833.


“ Sentado ya otra vez en el trono de San Fernando” (Doc.4) después de la intervención de la Santa Alianza, Fernando VII denegó los actos del gobierno constitucional independientemente de cuales fueran. Comenzó un período de violenta represión de los liberales la cual estaba controlada por la Superintendencia General de Policía, las Comisiones Militares y las Juntas de Fe, que provocaron la muerte, prisión o exilio de numerosos liberales. A pesar de la represión se produjeron numerosas conspiraciones liberales como la de Torrijos en Málaga en 1831.


Esta nueva restauración absolutista no supuso una vuelta atrás completa, el rey sabía que era necesario modernizar el país por lo que surgieron algunas reformas como la creación del Consejo de Ministros, la creación de la Bolsa de Madrid, la renovación de la minería española, etc.





El reinado de Fernando VII se caracterizó como un periodo de crisis del Antiguo Régimen que tuvo como consecuencia una lucha permanente entre liberales, representados por las Cortes de Cádiz, y absolutistas en el que el ejército tuvo un papel muy importante a lo largo de los siglos XIX y XX.
Mapa de Europa a principios y a finales del S. XIX 


Mapa de Europa después del Tratado de Utrecht